Adliye Koridorlarında Yapay Zeka Rüzgarı: Avukatlar Dönüşüyor mu?

Mahkeme kapılarında, avukat cübbelerinin yerini yavaş yavaş yapay zeka destekli dilekçeler mi alıyor? Veriler oldukça çarpıcı. 2005 ile 2026 yılları arasında incelenen 4.5 milyon federal hukuk davasına bakıldığında, avukatsız kişilerin açtığı davaların oranı 2022'de %11 iken, 2025'te bu oran %16.8'e fırlamış. Özellikle 2023 öncesine göre bu tür başvurular iki kattan fazla artmış durumda. Colorado'da görevli federal sulh yargıcı Maritza Braswell gibi deneyimli isimler, bu yükselişi doğrudan yapay zekaya bağlıyor. Teknolojiye hakim bir yargıç olarak Braswell, büyük dil modellerinin (LLM) kendine has yazı stilini kolayca fark edebiliyor, hatta bazen uydurulmuş vakaları veya sahte alıntıları bile ayıklayabiliyor.

Peki, yapay zeka gerçekten adliyeye erişimi genişletirken, davaları kazanma şansını da artırıyor mu? Henüz bu konuda kesin bir kanıt yok. Ancak yapay zekanın hukuki süreçlere entegrasyonu, beraberinde bir dizi etik ve yasal soruyu da getiriyor. Yargıçlar, bir sohbet robotunun insan bir avukat gibi iyi tavsiye verme yükümlülüğü olup olmadığını sorguluyor. Hatta, yapay zeka kötü hukuki tavsiye verdiğinde bedelini kimin ödeyeceği konusu, ABD'deki yasa yapıcıların giderek daha fazla kafa yorduğu bir mesele haline gelmiş durumda. Yapılan bir çalışmada, rastgele seçilmiş 1.600 mahkeme belgesi ticari bir yapay zeka metin dedektöründen geçirildi ve sonuçlar şaşırtıcıydı: Yapay zeka tarafından oluşturulan yazılar içeren belgelerin oranı 2023'te %1 iken, 2026'da %18'e yükselmiş. Yargıç Braswell için bu durum aslında bir endişe kaynağı değil; çünkü yapay zeka destekli başvurular, iş yükünü artırsa da, hukuki eğitimi olmayan kişilerin argümanlarını daha net ifade etmelerine yardımcı olduğu için davaların daha hızlı çözüme ulaşmasını sağlayabiliyor.

Yapay zeka destekli hukuki yardımın popülerliği hızla artıyor. Özellikle çevrimiçi platformlarda, yapay zekayı kullanarak dava açmaya yönelik rehberler ve topluluklar çoğalıyor. Örneğin, 2024 Aralık ayında viral olan bir Reddit gönderisi, göçmenlik başvurusu sahiplerine Microsoft Copilot ile dava dilekçesi hazırlamayı, ardından 150 dolar karşılığında bir avukata düzenletmeyi ve hızlı sonuç veren Vermont Bölge Mahkemesi'ne sunmayı öğretti. Bu durum, Vermont'ta avukatsız kişilerin açtığı dava sayısını 2022 öncesi yılda yaklaşık 45'ten 2024'te 1.100'ün üzerine çıkardı. Ancak, yapılan araştırmalar, yapay zeka desteğine rağmen avukatsız kişilerin davalarını kazanma olasılığının avukatlı kişilere göre hala çok daha düşük olduğunu gösteriyor. MIT'den Anand Shah ve Güney Kaliforniya Üniversitesi'nden Joshua Levy'nin ortak çalışması, dava açmanın sadece metin yazmaktan ibaret olmadığını, karmaşık ve çok yönlü bir görev olduğunu ortaya koyuyor.

Yapay zekanın hukuki süreçlerdeki rolü, mahkemeler arasında da farklı yorumlara yol açıyor. Connecticut federal sulh yargıcı William Garfinkel, sohbet robotlarıyla yapılan hukuki tavsiye görüşmelerinin, avukatlarla yapılan görüşmeler gibi ayrıcalıklı olup olmadığını sorguluyor. Şubat ayında Michigan'da bir federal mahkeme, avukatsız bir kişinin ChatGPT ile yaptığı görüşmeleri “iş ürünü” olarak kabul ederken, aynı gün New York'ta başka bir federal mahkeme, Claude ile oluşturulan belgelerin ayrıcalıklı olmadığını belirtti. Mart ayında Yargıç Braswell ise sohbet robotu kullanımının gizli kalması gerektiğine hükmetti. Bu konuda mahkemeler arasında henüz bir fikir birliği sağlanmış değil. Ayrıca, bir sohbet robotunun avukat gibi iyi hukuki tavsiye verme görevi olup olmadığı da tartışılan konular arasında. California'da federal sulh yargıcı Allison Goddard, bazı davalarda ChatGPT'nin verdiği yanlış tavsiyelerin, davacıların uzlaşma müzakerelerinde gerçekçi olmayan beklentilere kapılmasına neden olduğunu gözlemledi. Hatta, bir sohbet robotunun hata yapması durumunda kimin sorumlu tutulacağı sorusu da gündemde. Nippon Life Insurance Company'nin OpenAI'ye açtığı dava gibi örnekler, yapay zeka şirketlerinin hukuki sorumluluklarını da tartışmaya açıyor. New York ve Kongre'de, sohbet robotlarının avukat gibi davranmasını yasaklamayı amaçlayan yasa tasarıları sunulmuş olsa da, henüz somut bir ilerleme kaydedilemedi. Şimdilik, birçok kişi için yapay zekanın sağladığı faydalar, risklerinden ağır basıyor gibi görünüyor. Hukuk dünyası bu yeni dalgayla nasıl bir denge kuracak, hep birlikte göreceğiz.