Beyin taramasından görüntüleri yeniden oluşturan yapay zeka

Bilim insanları, yapay zeka destekli yeni bir araç geliştirerek, kişilerin beyin taramalarından neye baktıklarını tahmin etmeyi ve bu görüntüleri şaşırtıcı bir doğrulukla yeniden yaratmayı başardı. Bu teknoloji, aynı zamanda bir kişinin baktığı şeye dayanarak beyin aktivitesini de öngörebiliyor.

Weizmann Bilim Enstitüsü'nden Michal Irani ve ekibinin geliştirdiği bu 'zihin okuma' aracı, beynin nasıl çalıştığına dair daha fazla bilgi edinme ve hatta kilitli durumdaki kişilerin iletişim kurmasına yardımcı olma potansiyeli taşıyor. Araştırmacılar, gelecekte rüyaların içeriğini bile yeniden oluşturmayı umuyor. British Columbia Üniversitesi'nden nöroetik uzmanı Judy Illes, bu çalışmayı 'muhteşem' olarak nitelendiriyor ve nörolojik rahatsızlıkları olan insanlara yardım etme fikrinin 'muazzam derecede heyecan verici' olduğunu belirtiyor.

Ancak bazı bilim insanları, benzer yaklaşımların insanların iç düşüncelerini veya zihinsel imgelerini, potansiyel olarak rızaları olmadan ortaya çıkarmak için kullanılabileceği konusunda uyarıyor. Kaliforniya Üniversitesi'nden nörobilimci Tommy Sprague, sonuçların etkileyici olduğunu ancak düşünceleri gizlice çıkarmanın bir yolu olursa, bilim kurgunun gerçek olabileceğini ve bunun birçok açıdan endişe verici olduğunu dile getiriyor.

Irani ve ekibi, yüksek çözünürlüklü fMRI tarayıcılarından elde edilen verileri kullanarak bir yapay zeka modeli eğitti. Bu 'beyin çözücü' model, görüntülerin yapısını ve içeriğini tahmin etmek üzere iki kola ayrılıyor. Bu sayede, piksellerin gürültülü bir karışımını temizleyerek görüntü ve video oluşturan difüzyon modeli, kişinin gördüğü şeyi çok daha doğru bir şekilde temsil edebiliyor. Ekip, daha fazla veri elde etmek için bir görüntüden beyin aktivitesini tahmin edebilen bir 'kodlayıcı' model de geliştirdi ve her iki aracı birlikte eğiterek sürekli iyileştirmeler sağladı.

Bu ilerlemeler, nörobilimcilerin araştırmalarını hızlandırabilir; zira Irani'nin çözücüsü, yeni bir kişi için sadece bir saatlik veri gerektiriyor. Daha önceki yaklaşımlarda bu süre yaklaşık 40 saati buluyordu. Araştırmacılar, bu teknolojiyle video ve ses içeriklerini de yeniden oluşturmayı hedefliyor. Ancak bu tür teknolojilerin zihinsel gizlilik ve etik kullanım konularında önemli tartışmaları da beraberinde getireceği açık.